Milieu en voedingsmiddelen verontreinigd met eeuwigdurende chemicaliën

Foto: AI gegenereerd

Eeuwige chemicaliën reguleren

PFAS verwijst naar een groep van enkele duizenden verschillende chemische stoffen. Ze zijn water-, olie- en vuilafstotend en worden in allerlei sectoren gebruikt, van textiel en voedselverpakkingen tot pesticiden en geneesmiddelen. In het milieu worden ze nauwelijks afgebroken, maar hopen ze zich op in het milieu en in organismen. Ze zijn bovendien uiterst mobiel en verspreiden zich via de lucht en het water naar verafgelegen gebieden.
Sommige PFAS zijn al in lage concentraties giftig en beschadigen bijvoorbeeld het menselijke immuunsysteem of de schildklier. Tot nu toe zijn er echter alleen verboden of beperkingen voor een klein aantal PFAS, voor de meeste bestaan er geen risicoanalyses.

Voorstel verbod hele stofklasse

Samen met vier andere EU-lidstaten had Duitsland in 2023 voorgesteld om het gebruik en de productie van de hele stofklasse te verbieden. In het geactualiseerde en uitgebreide voorstel van het ECHA zijn over een periode van een half jaar 5600 opmerkingen van meer dan 4400 belanghebbenden verwerkt, waaronder betrokken bedrijven, brancheorganisaties, milieu- en consumentenorganisaties, wetenschappelijke instellingen, overheidsinstanties en particulieren.

Gegronde zorgen over gezondheidsrisico’s op lange termijn

‘De herziening heeft geen substantiële veranderingen opgeleverd voor de risicobeoordeling op het gebied van de menselijke gezondheid’, verklaart Martin Wilks, emeritus hoogleraar en directeur van het Zwitserse Centrum voor Toegepaste Humane Toxicologie en titulair hoogleraar toxicologie aan de Universiteit van Bazel, Zwitserland. ‘De literatuur over experimentele en epidemiologische studies van de afgelopen twee jaar heeft geen fundamenteel nieuwe inzichten opgeleverd. Op het gebied van blootstelling tonen verschillende monitoringstudies aan dat de PFAS-blootstelling in veel gevallen nu al boven de als veilig beschouwde grenswaarden ligt, bijvoorbeeld de door de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) in 2020 vastgestelde toelaatbare wekelijkse inname (TWI).’
Daarom blijft de conclusie van de ECHA ongewijzigd dat er gegronde bezorgdheid bestaat over de gezondheidsrisico’s voor de mens op lange termijn, vooral gezien de voortdurend toenemende cumulatieve blootstelling. De gezamenlijke aanwezigheid van verschillende PFAS en de daaruit voortvloeiende mogelijkheid van gezamenlijke blootstelling en mengseltoxiciteit versterken deze bezorgdheid. Het belangrijkste doel blijft daarom het minimaliseren van de blootstelling.

Belang van regelgeving

‘Het resultaat bevestigt dat het voorstel voor beperkingen wetenschappelijk goed onderbouwd is’, beaamt Thorsten Reemtsma, hoogleraar en hoofd van de afdeling Analytica van het Helmholtz-centrum voor milieonderzoek (UFZ) in Leipzig. In de politiek zal het belangrijk zijn om de wetenschappelijke impuls op te pakken en niet te veel uitzonderingen toe te staan en mazen in de wet te creëren. ‘Zonder duidelijke regelgevende druk zal de dringend noodzakelijke vervanging van PFAS op grote schaal niet plaatsvinden en zal er ook geen noemenswaardige vermindering van de belasting van het milieu en de bevolking met PFAS worden bereikt’, waarschuwt Reemtsma.

Tot nu toe slechts enkele PFAS gereguleerd

Tot nu toe zijn in de EU slechts twee PFAS-stoffen aan beperkingen onderworpen, PFOS (perfluoroctaansulfonzuur) en PFOA (perfluoroctaanzuur). Van beide is bewezen dat ze zeer schadelijk zijn voor de gezondheid. Sinds 2009 is PFOS in de EU streng gereguleerd en in 2010 is het opgenomen in de verbodenlijst van het Verdrag van Stockholm. Sinds 2015 wordt het officieel niet meer geproduceerd in Duitsland. Bij steekproeven in Noordrijn-Westfalen, Rijnland-Palts en Baden-Württemberg vond de milieuorganisatie Greenpeace eind 2024 echter nog PFOS-waarden die zes keer hoger waren dan de milieukwaliteitsnorm voor PFOS.

Waarschuwing Greenpeace

Begin dit jaar waarschuwde Greenpeace bovendien voor verhoogde PFAS-waarden in het zeeschuim op Duitse Noord- en Oostzeestranden. In negen steekproeven van november 2024 en januari 2025 op Norderney, Sylt, in Sankt Peter-Ording, Boltenhagen en Kühlungsborn werden aanzienlijk verhoogde PFAS-waarden aangetroffen. In alle monsters lagen deze tussen 290 en 3777 keer hoger dan de Deense grenswaarde voor zwemwater van 40 nanogram (ng) per liter. In tegenstelling tot Duitsland zijn er in Denemarken en Nederland al officiële grenswaarden en monitoring voor PFAS-waarden in zeeschuim, evenals expliciete aanbevelingen voor decontaminatie.

Maximale waarden

Vanaf volgend jaar gelden in Duitsland drinkwatergrenswaarden van 100 nanogram per liter voor de som van de 20 meest voorkomende PFAS (PFAS-20). Pas in 2024 had een analyse van BUND eeuwigdurende chemicaliën in leiding- en mineraalwatermonsters aangetoond. Voor vier van de meest voorkomende PFAS zijn er in de EU bovendien aanbevolen grenswaarden voor levensmiddelen van het Europees Agentschap voor voedselveiligheid (EFSA). De som van de vier PFAS mag volgens deze aanbevelingen niet hoger zijn dan 4,4 ng per kilogram lichaamsgewicht per week. Onlangs heeft de BUND samen met de Franse ngo Générations Futures de testgegevens van de EFSA systematisch geëvalueerd. Daaruit blijkt dat vooral dierlijke voedingsmiddelen met PFAS verontreinigd zijn: 69 procent van de vis, 55 procent van de ingewanden (lever e.a.) en mosselen en 39 procent van de kippeneieren. Met een verontreiniging van slechts zeven procent met een van de vier geteste PFAS waren groenten het minst verontreinigd.

Bron: energiezukunft
Lees ook: ECHA publiceert bijgewerkt voorstel voo PFAS-beperking

Voorbehoud
Deze informatie is met de grootst mogelijke zorg samengesteld, in sommige gevallen uit verschillende informatiebronnen. (Interpretatie)fouten zijn niet uitgesloten. Er kan dus geen enkele wettelijke verplichting aan deze tekst worden ontleent. Iedereen die met dit onderwerp te maken krijgt, heeft zelf de verantwoordelijkheid om zich in de materie te verdiepen!